صلح عمری چیست؟
در اصطلاح حقوقی، صلح دو تعریف مجزا دارد: در هر منازعه و یا بحثی، طرفین دارای ادعاهایی هستند و اگر هر دو شخص از ادعاهای خود بگذرند، در این مورد صلح در دعوا منعقد میشود. تعریف دوم صلح در معامله میباشد. در واقع در این مورد صلح جایگزین قراردادهای دیگر میشود. البته نه تمامی قراردادها، بلکه فقط جانشین بیع، اجاره، هبه، معاوضه، عاریه و ابراء می شود.
انواع عقد صلح:
مطابق با مواد قانون مدنی، عقد صلح به دو صورت قابل انجام و تنظیم است:
صلح عمری: قراردادی که، شخص حق بهرهبرداری از املاک و اموال خود را “زمان حیات خود”در اختیار دارد اما پس از فوت، به شخص دیگری انتقال می یابد.
صلح رقبی: قراردادی که، شخص واگذار کننده حق بهرهبرداری از ملک یا اموالش را “تا مدت معینی” مثلاً برای یک سال به شخص دیگری واگذار میکند.
انواع صلح عمری:
به طور معمول صلح عمری یا صلح برای معامله بوده: یعنی صلحی که جانشین عقد دیگری میشود.یا صلح به منظور خاتمه و پایان دعوی تنظیم میشود.
در”صلح عمری” شخص؛ املاک و اموال خود را به دیگری منتقل میکند ودر زمان حیات نیز حق انتفاع و بهرهبرداری از آن اموال با خود اوست و میتواند از منافع آن اموال بهرهمند شود اما پس از فوت، اموال” به طور کامل “به آن افرادی که در قرارداد صلح نام برده شدهاند، منتقل میگردد. این نوع قرارداد یکی از قراردادهایی است که باید در دفتر ثبت اسناد رسمی تنظیم شود و به ثبت برسد. طبق این سند، شخص مالک اموال، میتواند در مورد اموال منقول و غیرمنقول خود یعنی: خانه، مغازه، باغ، زمین، ویلا و خودرو و غیره، تصمیم بگیرد. با مراجعه به دفتر ثبت اسناد رسمی، این اموال را به دیگری منتقل کند، اما اختیار و حق فروش، اجاره، هرگونه معامله و حتی فسخ قرارداد را برای خود حفظ کند. بنابراین، تا زمانی که شخص انتقال دهنده در قید حیات باشد، حق هرگونه انتفاع، معامله و دخالت در اموال خود را دارد، اما با مرگ وی، مالک اصلی آن اموال، شخصی است که با وی قرارداد صلح بسته شده است.
صلح عمری در اموال، اعم از منقول و غیرمنقول: قرارداد صلح عمری برای هر دو دسته اموال، یعنی هم منقول و هم غیر منقول تنظیم می شود . اموال منقول مانند خودرو، طلا و… در این قرارداد قابل تنظیم ند.بنابراین تنظیم قرارداد صلح عمری برای هر دو دسته اموال یکسان است .
مدارک لازم برای صلح عمری:
۱.سند تک برگ یا منگولهدار ملکی که قرار است مورد صلح قرار بگیرد. (اگر مورد صلح در دست احداث باشد، باید پایان کار نیز ارائه شود)
۲.استعلام شهرداری
۳.استعلام دارایی
۴.کارت ملی و شناسنامه هر دو شخص صالح و متصالح
۵.استعلام ثبتی در اموال غیر منقول و خودرو از پلیس راهور نسبت به مالکیت
۶.اجارهنامه عرصه، در مواردی که ملک اوقافی باشد.
شرایط و نکات مهم صلح عمری:
تا زمان حیات فرد واگذار کننده (مصالح)، منافع و اختیارات ملک به او تعلق دارد.
با ممات فرد واگذار کننده (مصالح)، شرایط قرارداد صلح کامل میشود و اموال به شخص متصالح واگذار میشود . در این قرارداد، به شرط فسخ مادامالعمر ربط دارد. یعنی فرد واگذار کننده (مصالح)هر زمان که تمایل داشته باشد میتواند بدون حضور متصالح، قرارداد را فسخ کند و قراردا را منحل کند.در صلح عمری همه منافع اموال واگذار شده برای مالک اصلی (مصالح) است.
در قرارداد صلح عمری، اگر عقد صلح همچنان برقرار باشد و مصالح فوت شود، اموال مورد صلح به صورت کامل به متصالح واگذار میشود و چیزی از این اموال به افراد دیگر به ارث نمیرسد.
در قرارداد صلح سند جدیدی قابل تنظیم نیست و شخص متصالح، تا زمان حیات مصالح، حق فروش، اجاره و یا هرگونه معامله دیگری را درباره مورد صلح ندارد.
در صورتی که در طول مدت صلح، متصالح، به مسئولیتها و تعهدات قرارداد پایبند نباشد، فرد واگذار کننده (مصالح) میتواند به دفترخانه مراجعه کند، قرارداد را به صورت یکطرفه فسخ کند و اموال را به نام خود بازگرداند.
در صورتی که میخواهید از صحت و رسمی بودن شرایط عقد صلح مطمئن باشید، بر شما ضروری است که موارد زیر را در نظر داشته باشید:
هر دو طرف، یعنی مصالح و متصالح عاقل و بالغ باشند و توانایی مدیریت اموال را داشته باشند ومصالح و متصالح برای انجام این قرارداد راضی باشند.
مال مورد صلح، باید از نظر قانونی دارای ارزش اقتصادی باشد؛ پس باید گفت که مواردی مانند نوشیدنیهای الکی و چیزهایی مثل خوک، قابل صلح نیست.
مزایای صلح عمری:
در صورتی که بخواهید بخشی از اموال خود و یا کل آن را به کسی واگذار کنید و مطمئن نیستید که آنها پس از درگذشتن شما مطابق با اصل متن وصیتنامه اقدام میکنند یا نه و از طرف دیگر هم تمایل دارید در دوران حیات خود از اموال بهرهمند باشید، باید طبق شرایط قرارداد صلح عمری اموالتان را واگذار کنید. اشخاص قادر خواهند بود سندی به نام وصیتنامه تنظیم کنند تا وضعیت اموالشان را برای زمان پس از فوت، مشخص نمایند. اما در هر صورت، فقط تکلیف یک سوم از اموال را مس توانند در وصیتنامه مشخص کنند و مابقی اموال بلاتکلیف خواهد ماند و مطابق با قوانین ارث تقسیم خواهد شد. بنابراین کسانی که تمایل دارند در مورد تمام اموال خود پیش از مرگ تصمیمگیری کنند، میتوانند از قرارداد صلح عمری استفاده کنند و در دفتر اسناد رسمی، آن را به صورت رسمی تنظیم کنند. پس مهمترین مزیت این نوع قرارداد این است مالک اموال، میتواند درباره ملک و املاک خود تعیین تکلیف کند.
بنابراین مزایا و امتیازات این قرارداد عبارت است از:
۱_قرارداد صلح عمری درباره واگذاری و تصمیمگیری در مورد کل اموال مالک است، نه فقط بخشی از آن!
۲_اموال پس از فوت مصالح به شخص واگذار کننده منتقل شده و مصالح تا پایان عمر خود، اختیار تصمیمگیری، بهرهبرداری و معامله آن را خواهد داشت.
۳.با انعقاد صلح عمری، شخصی که مالک اموال است میتواند ملک و املاک خود را واگذار کند، اما منافع و حق بهرهبرداری را انتقال ندهد. پس تا زمان فوت، حق بهرهبرداری با خود شخص مالک است و شخص متصالح اختیار و حق محدودتری نسبت به سایر عقود و واگذاریها دارد.
۴_مالک حق فسخ یکطرفه عقد را دارد و اگر بخواهد از آن استفاده خواهد کرد.
تفاوت صلح عمری با وصیت و ارث:
همانطور که بیان شد، مهمترین نکتهای که در قرارداد عمری با وصیت متفاوت است، این است که در وصیتنامه مالک تنها یک سوم از دارایی خود را میتواند واگذار کند و بقیه آن مطابق با قانون ارث بین وراث تقسیم خواهد شد، اما قرارداد صلح عمری مربوط به کل دارایی مالک است و میتواند آن را منتقل کند. همچنین طبق قرارداد صلح عمری، مالک با واگذاری ملک، تا پایان عمر خود حق بهرهمندی از آن را هم خواهد داشت. در قرارداد رسمی صلح عمری، اصولأ مالیاتی به نقل و انتقال تعقل نخواهد گرفت اما اموالی که در وصیتنامه قید میشود، مشمول مالیات بر ارث میشود.
صلح عمری برای فرزند و همسر: اگر کسی بخواهد برای تقسیم اموال خود بین همسر و فرزندان، پس از مرگ خود تعیین تکلیف کند، میتواند وصیتنامه تنظیم کند که در این صورت تنها درمورد “یک سوم اموال” اختیار وصیت و عمل داردو مابقی بر اساس گواهی انحصار وراثت تقسیم می شود. اما در صورتی که بخواهد” تمام اموال” خود را به همسر و فرزندان واگذار کند باید از قرارداد صلح عمری استفاده کند. در این قرارداد هیچ یک از محدودیتها و موانع موجود در وصیتنامه وجود ندارد.
فوت متصالح در صلح عمری:
در صورتی که پس از تنظیم قرارداد صلح عمری، مصالح از دنیا برود، طبق قانون اموال مورد صلح به متصالح واگذار میشود. اما در مواردی که پس از تنظیم سند، متصالح فوت شود، قرارداد به صورت قطعی لغو است و فسخ میشود.
هزینه و مالیات صلح عمری:
هزینه صلح عمری با توجه به میزان و ارزش داراییهای منتقل شده، میتواند متفاوت باشد. در موردی هم که در ملک مورد صلح، سکونت داشته باشد، مخارج اصلی و اساسی آن با شخص متصالح است. برای ثبت رسمی قرارداد صلح عمری، باید به دفتر اسناد رسمی مبلغی پرداخت شود که این مبلغ سالانه تغییر میکند.
طبق قانون، برای اموالی که پس از فوت افراد از ایشان باقی میماند و طبق وصیت و قانون ارث تقسیم میشود مالیاتی تعلق میگیرد و مبلغ آن باید به حساب دولت واریز شود. همین مسئله برای قرارداد صلح عمری هم برقرار است اما تفاوتی که دارد این است که مالیات اموال “صلح عمری” بسیار کمتر از مالیات بر “اموالِ وصیت شده” است.
شرایط فسخ صلح عمری:
در این قرارداد، شخص انتقال دهنده هر زمان که بخواهد میتواند با مراجعه به دفترخانه، قرارداد را با اختیار خود و به صورت یکطرفه فسخ کند. در این صورت پس از فوت او نیز، قانون مالیات بر این ارث شامل این اموال نمیشود.
صلح عمری بدون حق فسخ:
در برخی موارد قانون به طرفین قرارداد این اختیار را نمیدهد و حق فسخ قرارداد وجود ندارد. اگر شخص در هنگام تنظیم و ثبت قرارداد برای فسخ قرارداد حقی تعیین نکرده و شرطی ذکر نکرده باشد، این اختیار از او گرفته میشود و قادر به فسخ آن نخواهد بود.مثلاً شخصی همه اموال داراییهای خود را مطابق با قرارداد صلح عمری به همسرش واگذار کرده و در این قرارداد حق فسخ خود را ذکر و ثبت نکرده است، پس از مدتی از این اقدام پشیمان میشود، اما از نظر قانونی نمیتواند کاری انجام بدهد و در نتیجه حق فسخ آن را نخواهد داشت.
درج شرط وقید در صلح عمری با حق فسخ برای مصالح در هنگام تنظیم قراردادصلح عمری، یکی از حقوق مصالح است.در صورتی که در زمان تنظیم و ثبت قرارداد، شخص واگذار کننده برای خود حق و اختیار فسخی تعیین کرده باشد، میتواند هر زمان که خواست، آن را اعمال کند. مثلاً اگر پدری خانه خود را به همسرش صلح کرده باشد و پس از مدتی از این اقدام پشیمان شود، در صورتی که در هنگام صلح برای خود اختیار فسخ تعیین کرده باشد، میتواند برای فسخ آن اقدام کند و هیچگونه محدودیتی در این زمینه نخواهد داشت.
خیارات در صلح عمری:
در قانون مدنی، حدود و اختیاراتی در معامله به افراد داده میشود که طبق آن میتوانند معامله را فسخ و کنسل کنند. پس میتوان گفت” حق فسخ قرارداد در حقوق” خیار نامیده میشود. اکنون به این مسئله بپردازیم که چه خیاراتی در قرارداد صلح عمری از متصالح سلب میشوند: همانطور که گفتیم، این نوع قرارداد برای شخص مزیتی دارد اما به هر حال در یک سری موارد بعضی از خیارات را از افراد سلب میکند که به شرح آنها میپردازیم:
خیار غبن و خیار تدلیس:
غبن زمانی پیش میآید که فرد واگذار کننده، قیمت و ارزش مالی را که میخواهد صلح کند، بیشتر از آنچه که واقعاً ارزش دارد بیان کند. حتی در این مورد نیز متصالح حق فسخ قرارداد را نخواهد داشت، پس در قرارداد صلح عمری، خیار غبن از بین میرود.
حال اگر فرد واگذار کننده (مصالح) در طی تنظیم قرارداد چیزی را درباره ارزش ملک مورد صلح پنهان کرده باشد، خیار تدلیس به وجود خواهد آمد که حتی در این مورد هم شخص متصالح قادر به فسخ قرارداد نیست. مثلاً مصالح ارزش خودرویی که صلح میکند را ۲۰۰ میلیون بیان کند در صورتی ارزش قانونی آن کمتر این مبلغ باشد، شخص متصالح دچار فریب شده است و به هر حال، طبق قانون اختیار لغو و فسخ قرارداد را ندارد.
صلح عمری املاک فاقد سند رسمی:
طرفین صلح با مراجعه به دفتر ثبت اسناد رسمی میتواند برای تنظیم قرارداد صلح عمری اقدام کنند. این واگذاری به صورت کاملاً رسمی و قانونی صورت میگیرد و قرارداد آن یک مدرک و سند رسمی است و قابل انکار نیست، پس نیازی ندارد که اصالت آن ثابت شود؛ بنابراین برای ملکی که سند رسمی نداشته باشد باید صلح نامه عادی انجام داد و صلح عمری قابل تنظیم نیست.
انتقال سند در صلح عمری محدودیت هایی را دارد،در صلح عمری امکان تنظیم سند دیگری وجود ندارد؛ یعنی شخص طرف مصالح تا زمان حیات شخص انتقال دهند، حق فروش یا معامله بر روی اموال را ندارد.
وکیل پایه یک دادگستری سعیدنیتی
بدون دیدگاه